Сөзімізге сақ болайық

Мынадай бір оқиға болған. Нағашы атасының атақты кісі болғандығын мақтаныш сезімімен жеткізгісі келген жиені қасындағыларға: «Білесіңдер ме, менің атам жынды кісі болған!» депті. Айтайын дегені – нағашысының есінен алжасып, жынданып кеткендегі емес, өз заманында атақты балуан болғандығы. Мұндай мысалдарды арамыздан жиі кездестіруге болады. Ең өкініштісі – «жындының» жастарымыздың ауызекі сөйлеуінде «жақсы», «күшті» сөздерімен алмастырылып айтылып жүргендігі, үрдіске айналғандығы. «Неге олай?» деп сұрап көргенімде, бірі: «прикольно ғой» десе, екіншісі: «ол сөз «жақсы», «күшті» деген сөздерден де күшейтіліп айтылған сөз, сондықтан солай қолданады» деп жауап берді. «Олай айтуға болмайды» деп барлығына бірдей тосқауыл бола алмасымыз иағы анық.
Десек те…
Алдымен, сөздің түп-төркініне назар аударайық. «Жын» — араб сөзі. «Жасырын, көмес болу, көзге көрінбеу» деген мағынаны білдіреді. Ал, «жынды» деген сөзі «ақылынан алжасқан, есуас, жарымес» дегенге саяды. Әлдебір жаңа киім не бұйым сатып алсақ, «О о, жындысын алыпсың! Құтты болсын!» немесс «Мә ә, мынауың жынды ғой?!» деп таңғалып жатады. Кейде әлденеге ашулансақ, «жыныма тимеші», «жыным келіп тұр» деп айтамыз.
Осы жөнінде Сабыр Алтынның («Жынға қол жайып, бата алушылар хақында», Астана қаласы) мына бір пікірі көкейге қонымды: «Жындар өте ұзақ ғұмыр кешедi. Екi жүз-үш жүз жыл және одан да көп жыл жасайтындар бар. Бұны жын шығарушы молда мен жынның арасында болатын диалогтардан оқысаңыз болады. Ордашылардың өткен шақты тура айтуы сондықтан. Оның үстiне әр адамның бойында өзiне тән туғаннан бекiтiлген жыны болады. Оны дiнде “бекiтiлген жын” дейдi. Ол адамның қан тамырымен жүредi. Адамның бойындағы шайтани қылықтардың барлығы осы жынның әсерiнен. Бекiтiлген жынның болатынын өзiңiз күнде қолданатын, бiрақ мән бере бермейтiн сөзден-ақ байқай аласыз. Мәселен: “жыным келiп тұр”, “жыныма тимешi”, “жынымды қоздырма” дейтiн сөздердiң барлығы әркiмнiң өзiне тәуелдi жыны болатынынан хабар бередi...» «Жынды» сөзін «круто» деп түсінетін замандастарым екі сөзінің бірінде осыны қолданып жатады. Бірақ «қолмен ұсталмайтын, көзге көрінбейтін жақтарын да» үнемі біліп жүрген дұрыс. Сөздің төркініне мән бермей, орынды-орынсыз жұмсай берудің орнына, осы жағын қаперімізде мықтап ұстау керек сияқтымыз.
Кейінгі кездерде жындылар жайлы әзілдер де жиі еститін болдық. Қазақ жасы үлкен ата-әжелерге, «осы кісілердің жасын берсін» деп күлгенімен, кемтар адамдарды ешқашан келеке қылмаған. Сөз арасында «осы сен-жындысың» деп жатамыз. Нағыз жын ұрған адамның қандай болатынын білмейді екенсіз. Білгіңіз келсе, жындыханаға бас сұғыңыз не жазушылар қиялынан туған сол іспетті шығармалар оқығанның өзі жетеді.
Әрі қарай

Қарағандыға сапарым

Мына бір постты жазуым жүдә қиын болып кетті, жексенбіден бері жазып тастай алмай жүрмін, жұмыспен қатты занит болып.
Өткен апта жол жүрумен өтті де кетті. Аптаның сейсенбі күні жолға шығып, сенбінің түскі уақытында үйге қайтып келдім. Осы уақытта көрші ауданымыз Сарыағаштан бастап, сонау Қарағандыға дейін жол жүріппін. Бұл жолсапарым басқаларынан – алғашқы рет пойызбен жол жүру, Қарағанды шәһәрында алғаш рет болып, сол қаланың керекшілері Абзал және Айсұлтан бобурлармен танысуыммен ерекшеленеді. Енді соны пернетақтамен тақылдатып жазып берейін.
Әрі қарай

Ата-ана №1, ата-ана №2...



Британияда екі аптадан соң «жыныстық азшылықтардың» жанайқайына құлақ түрген атқамінерлер балалардың туылуы туралы куәліктерінде "әкесі", «шешесі» деген тармақтарды «ата-ана №1» және «ата-ана №2» етіп өзгертуді ұйғарды. АҚШ-та да бұл мәселе көтеріле
Әрі қарай

Әлем барлау қызметтерінің сәтті оперативті-тактикалық шаралары. "Майнсмет" операциясы.

Жыл: 1943
Ұйымдастырушы: SIS (Secret Intelligence Service — Құпия Барлау Қызметі), Ұлыбритания.

Операцияның артқышарттары

1943 жылы 2 ақпанында немістің 6-ншы Армиясы (фельдмаршал Паулюс) Сталинград түбінде енегі айналып жеңілген соң, Германияның бұ малатаңанә соғыста жеңілетіні ең соңғы алқашқа да түсінікті болды. Себебі Қызыл Армия бұл ірі жеңістен соң тыныс алып жатып алмай, неміс әскерлерінің көтіне шам алып түсіп, қуалаған үстіне қуалай берді. Бұл
Әрі қарай

Чемпиондар лигасы. 2-тур голдары (видео)


Кеше Чемпиондар лигасының 2-тур матчтары басталды.

БАТЭ — Барселона 0-5


Валенсия — Челси 1-1


Милан — Виктория 2-0


Марсель — Боруссия Д 3-0


Зенит — Порту 3-1


Байер — Генк 2-0


Арсенал — Олимпиакос 2-1


Шахтер — АПОЕЛЬ 1-1


МЮ — Базель 3-3

Әрі қарай

Көше этюдтері: Нұркен "Үлкен Үрей" (мультик сыр)

Барлығымыздың тоқ ішегіміздің түкпірінде жатқан үрейіміз бар. Олардың қорқыныштылығы сондай: тіпті дауыстап айтып көруге де тасың дірілдеп, мандраж ұстап сала бересің. Мысалы, жақын адамыңды жоғалтуды ойлап көру сияқты.
Бірақ, бала күндердегі үрейлер қазіргіден басқаша болған сияқты. Әйтеуір үрейіміз өлімнен басқа нәрсе болатын. Өлім туралы ойламақ түгілі, тіпті өлім — тек кәрі кемпір мен шалдармен болатын — ну енД, андай* оқиға сияқты көрінетін еді. Содан ба: кәрі-құртаң біреуді Аид патшалығына аттанып кетті десе… құлақ мүжіп, кәмпит жеймін
Әрі қарай

Патшаның қызы неге бақытсыз?..

Ертеде патшаның екі қызы болыпты. Патша екі қызын да жақсы көріп, қолынан келгенше оларды ештеңеден қақпай, қалағандарын жасап, айқандарын екі етпеуге тырысады екен. Дегенменде, екі қыз өсе келе мінездері өзгере бастапты.
Әрі қарай

Қазақ тілін "Қазақстан Теміржолы"-нша қорлау

"Қазақстан Теміржолы" қазақ тілін қорлап жатыр. Тәуілсіздігін алғанына 20 жыл толса да мемлекеттік тілін осындай сорлы халде ұстап отырған ел бар ма әлем де?!
Құдайға шүкір, қазір еліміздегі теміржол станцияларының 90-95 пайызының қазақша атауы бар. Солай бола тұра орысша жазылғанымен қоймай құлаққа жағымсыз қалыпта жазуға не түрткі?!

Отансүйгіштік «Нұр Отан» мен «Жас Отанның» логотипі бейнеленген кепка мен футболканы кию емес, ана тіліңді, өмір сүріп отырған еліңнің тілін құрметтеуден басталмайды ма екен.
Әрі қарай