Тіл мәселесі #1: Қате ме?! Немесе “Е” әрпінің оқылуы.

Қазақ тілін бай дейміз… Күрделі дейміз… Қиын дейміз… Қолданалмаймыз дейміз… Соңында білмейтін, үйрене алмайтын, “давай лучше на русcком общаться” дейтін болып шыға келеміз… Неліктен?!

Блог - Qazaqiya: Тіл мәселесі  #1:  Қате ме?! Немесе “Е” әрпінің оқылуы.

Тіл мәселесі әлі күнге дейін өзінің заңды әрі елде қолданылатын негізгі тіл дәрежесіне жете алмай тұрганына мен де куәгермін. Ең маныздысы жастардың арасында да қазақ тілінде сөйлем құралмайтындар бар… Жаным ашиды осыған.

Қазақша оқуға тырысқаныммен жазуды мектептен кейін қолға алғаным есімде жоқ, шындығы. Күтіп отырмын, қашан бір ағамыздардың бірі шығып “Міне, Латыннан әріп алдық қазақ тілін қолайлы қолданыңдар, дамытыңдар деп” бастайтын. Қашан?!..

Соңында өз басым бірдеңе болсада тындырайын дегендей жеңімді сыбадым… Тындыра алмадым… Алдыма күрдели бір мәсәлә тап болды: Осы біз Е әрпін қалай қолданып келеміз?!

1. “Ерке”… осы сөзде неге Е әрпі екі түрлі естіледі?! “Йерке” ма, әлде “Еркэ” ма?! Латынша жазып көрсек “Yerke”сияқты…
2. “Ернар” – естилуі “Йернар”, латынша “Yernar”
3. “керемет” – естілуі “ керемет ”, латынша “keremet”. Егер 2 нұсқадағыдай Е даусымен оқылса – “кйерйемйет” деп айтар едік… Ғажап!
4. “Егемен” – естілуі “Йегемен”, латынша “Yegemen”

Бұл таңғажайып құбылыс ЛАТЫН әлипбиіне көшкенде ескерілгені жөн…

Сонымен, сонда бұл қазақ тілінде ҚАТЕ ме??!
bk
Бөлісу:

19 пікір

ken
Yegemen

Бұл шетелдіктер үшін жасалған. Латынша Е-ні де қазіргі өзіміздің родной кириллицамыздағыдай дифтонг қыла салуға болар еді, ақыры қазақ тілінде Э-ден басталатын сөз жоқ қой. Бірақ шетелдіктер қайдан білсін біздегі Е-нің дифтонг екенін, сондықтан олар Эрлан, Эгемен деп оқитын болады. Мұндайды болдырмас үшін біз, дәлірек айтқанда, орекеңдер осылай жаза бастады алдына Ү қойып: Егор — Yegor, Ельцин — Yeltsin и тд. Ал олардан көріп бізде сөйте бастадық. Басқаша қылу мүмкін де емес еді бір жағынан.

Сонымен, сонда бұл қазақ тілінде ҚАТЕ ме?
Жоқ.
Qazaqiya
шынына келгенде мен сияқты қарапайым қазақтың өзі «дифтонг» (екі түрлі дыбысты әріп?!) дегенді біле бермес… Тусінуім бойынша бұл Орыстандыру саясатының шатастыруы болып табылады… Несіне Қазақ тілін тек қана Орыс тілінен аударумен дамытамыз?! Екеуі екі түрлі тіл гой, ешқандай бір біріне қатысы жоқ. сонда келіп орыстың граматикасын қателерімен бірге қазақшаға ендіреміз… бұл бізді тілімізден түңілтеді. Дұрысын біліп тұрып қатесін жасаған болмас… бәлкім қолдануға қолайлы қылу керек шығар?!

Э әрпімен басталатын есімдер де бар: Элмира (Elmira) мысалы…
ken
Ия, ондайлар бар — Эльвира, Эльдана, Эмануил деп кете береді.
satibaldi
мен сияқты қарапайым қазақтың өзі «дифтонг» (екі түрлі дыбысты әріп?!) дегенді біле бермес…
«Дифтонг» түсінігі — тіл жөнінен бәлду-бәлду деймін деген қалмаққа қажет минимум түсінік. Оны түсінбесең, не жыртылып отырсың нақ?
satibaldi
Қолданалмаймыз дейміз…
Что символизирует
Qazaqiya
тап осыны қазақ тілінде жазалмағаныңды… ))
Daniar-Alan
жазалмағаныңды
нюню :)
Qazaqiya
«Жаза Алмау», "Қолдана Алмау", — тілдің күрделілігін азайту мақсатында жай әңгімеде «жазалмау», "қолданалмау" турінде көрсеткенмін… Мәселе ол туралы емес еді…

Мен осы аққұлақтарды арасына түсіп кеттім бе?! Әлде, тіл мәселесі мазақ па?..
ken
Сонымен не істеу керек дейсің?
satibaldi
Аспаннан алты қаз тапқандай көкуін. Кішкене қабілет пайда болса, ілімге бас салатын қалмағым-ай! Сіңлім, әріптердің қосарланып естілетінін жазуды 2 сыныпта оқытады. И — і+й; Е -и+е деген тапсырма орындап, Қаламқас апайсстан төрт аласың.
satibaldi
Жазба құсық, аффтарды зынданға.
satibaldi
Бұл таңғажайып құбылыс ЛАТЫН әлипбиіне көшкенде ескерілгені жөн…
Тамбов арланы саған таңғажайып құбылыс
Qazaqiya
Жарапты, "қарындас"… Порноларыңды қарап жүре беріңдер онда )))

қазақ тілінің маселесі мазақ болса, өтініш, араласпай-ақ қойындар… Айпақшы, тіл маманы деген атағың бар екен ғой, бұл қай мазағың қазақ тіліне, бауырым?!
satibaldi
бұл қай мазағың қазақ тіліне, бауырым?!
1979 жылы Орал облысының қарамағына Антоновка кентін қосып алғаны үшін алған кегім.
ken
Мына таңғажайып құбылыс туралы не айтасың:

Орыстың «он» (қазақшасы — ол) деген сөзі мен біздің «10» деген сөздер екеуі де бірдей жазылады. Бірақ екеуі екі тілде екі түрлі айтылады. Біздегі сөз басындағы «о» тағы да дифтонг. Бірақ Орманбек, Отан, Олжас деген сөздерді латын әріптермен жазғанымызда алдына w жазбаймыз. Неге?
satibaldi
Меніңше сіз бұл дімкәсқа ауыр артиллерия шығарған сияқтысыз. «Торғайды зеңбірекпен атқан тоғышар неме» деп кейіп отырушы еді әжем украин
Qazaqiya
О әрпінің ағылшыншада айтылуы «оу» болад, сонда ол «дифтонг» емес «трифтонг» болатын шыгар… )))

Тек қана қазақ тілінде О әріпі «монофтонг» шығар. Мысалы, «он» мен «тон» сөздерінде бір қалыпты естіледі.
ken
«Оу» деп жекеше тұрған әріп қана айтылады.
Object, Oxford деген сөздерде кәдімгі қазақша емес О (қазақшадағыдай «wo» да емес, сен айтқандай «оу» да емес). Әрине, ағылшын тілінің исключениелері көп, яғни бастапқы О кейде Ә секілді, кейде тағы да басқаша оқылып кете беретіні бар. Бірақ олар бұл исключениелерін шетелдіктердің (мысалы қазақтардың) латиницамен жазылған есімдеріне немесе жер-су атауларына қатысты қолданбайды. Яғни біздің бастапқы О-ны анау Object, Oxford деген сөздердегі О секілді оқиды.

Мысалы, «он» мен «тон» сөздерінде бір қалыпты естіледі
Егемен деген сөзде Е-лер әрқалыпты болып тұрғандай жаздың ғой.))
satibaldi
Сіңлім, өзіңе қол жұмсап, мынау адамзатты өзіңнен құтқаруды ұсынамын