Оңтүстік өңірінің тұрғынымын. Жылдың өзге мезгіліндегі «таңертенгі сағат 10»- қазір кәдімгідей «обед». Әрине, бұл уақытта үйдің бар тірліктерін бітіріп, үйге кіріп кетеміз. Күннің аптап ыстығы ми қайнайтындай.
Теледидардың арналарына саяxат жасап отырып, "Қазақстанның бірінші арнасы"-нан «бір бағдарлама» тамашаладым. «Бір бағдарлама»- деп бүркемелеген себебімді мына түсіріп алған фотосуретке қарап түсінерсіздер. Өз басым «журналистика» саласынан xабарым болып, өздігімнен репортаж жасап жүргендіктен, жеке пікірімді жеткізбекке ызам келіп мақала етіп жазуға бел будым.
Жақсы тақырып — жарты мақала. Өте орынды айтылған. Бірақ, осы тіркесті ұран етіп алғанба дерсің. Эфирге шыққанның барлығы телеарна меншігі емес екенін жақсы білем. Дегенмен осы арнадан дүйім жұртқа беріліп жатқан бағдарламаға зер салмайды ма екен?! «Рейтинг»-таразы секілді екі жақты дүние меніңше. Уақытша көп көрсеткішке жеткен рейтинг арнаның өзге тұсына залалын тигізбейді ма?
«Мәссаған», Айта берсін", «Пендеміз ғой», «Шәй ішейік» сынды бағдарлама «атауларын» көріп таңданысымды жасыра алмаймын. Эфирге шығу мақсаты мен идеясы әрқилы болғанымен атаулары «ауылдың салпыетек келіндерінің» сөзіндей. Иә, бүгінде телеарна тамашалайтын ауыл тұрғындары. Десекте, қоғам тәрбиелеп отырған «көгілдір арна» мәдениетін мұншалықты төмендетуге болады ма?
Мен көрген бағдарлама логотипінде «Все мы люди» деп жазылып тұр. Тікелей аудармасы «Бәріміз адамбыз» ал бағдарлама атауы «Пендеміз ғой» екен. Алғашында орысша бағларлама екен дедім. Бағдарлама жүргізушісі өзін қазақ тілінде таныстырды. Ток шоу қонақтары да қазақтар. Міне, қызық!
Әдемі сөз, жарқын дауыспен тақырыпты айта кетіп кейіпкерімізге сөз береміз деді. Бұл сөздер «stand up » форматында кетті. Үлкен кадр-студия түгелімен көрсетілді. Студия дәл осы арнадан эфирге шығатын «Ашығын айтқанда» бағдарламасына тиесілі. Кейіпкер бетперде таққан бойжеткен, ал екі жағындағы орындықтарда қонақтар. Осыдан ой түйдім, не мен ортасынан жалғастырып жатырмын, не мына бағдарлама форматы басқа. Өзге бағдарламаларда тақырыпты түсіндіретін сюжет беріледі. Бұл-тақырыпты түсініп, әңгіменің әрмен қарай қалай өрбитінінен xабардар етеді. Бұл бағдарламада сюжет соңына таяғанда берілді. Мейлін, солай-ақ болсын. Әрмен қарай басты кейіпкерді таныстыру, тағдырлары ұқсас кейіпкерлер таныстырылып олардың «кейіпкер» болуға негіз болған тақырып талқыланады. Арнайы осы «проблемаға» қатысы бар мамандар шақырылады. Барлығы мәселенің түйінін шешуге кіріседі. Ток шоу бағдарламалар концепциясы осылай болса керек-ті.
Бұл бағдарламада қонақтардың арнайы түсін-түстеп таныстыру мүлдем жоқ. Кейіпкер жайын айтқаннан кейін қолын көтергеннің барлығы сөйлеуге құқылы. Бірінің сөзі аяқсыз қалып, жүргізуші екінші бір қонаққа сөз береді. Және олар сөйлегенде жаңағы мен айтқан таныстыру экранның астында орыс тілінде жазылып тұр.
-------Аты-жөні-----
(қонақтың мамандығы мен негізгі пікірі).
Бәрі оңай, ток шоу осылай «шикі», «шала» күйінде эфирге шыға салады екен.
Жүргізуші жіберген өрескел қателіктер мен студиядағы «у-шу»- ды айтпағанда атауы орысша, өзі қазақша ал негізі «шоу-деген елді елең еткізер ұрыс»-деп жүйесіз бағдарлама шығару ма?! Келген қонақтар тұшымды ой-пікір айтты, десекте, ол кісілер түсініксіз, монтажсыз бағдарлама эфирге шығады деп келмеген болар?..
Алпауыт телеарнадан мұндай күтпедім…
«Өңіраралық жастар бизнес тағылымдамалары» жобасының екінші күні жас бизнесмендер «Жасыл технологиялардың халық академиясы» білім беру орталығында болды. «Жасыл технологиялардың халық академиясы» Ақмола облысы Аршалы ауданы Арнасай елді мекенінде орналасқан. Орталықтың негізгі мақсаты – мемлекеттегі әртүрлі санаттағы тұрғындарға «жасыл» экономика мен «жасыл» технологиялар туралы жүйелі білім беріп, энергия және су үнемдеу технологиялары тәжірибелерімен таныстыру. Бұл технологиялардың ішінде елімізде шағын энергетика, энергия үнемдейтін жылыту мен жарықтандыру, туризм, жасыл құрылыс, қалдықтарды қайта пайдалану және басқа да бағыттар бойынша жүзеге асырылған жобалар бар.
«Өңіраралық жастар бизнес тағылымдамалары» маусым айының 20-25 аралығында «Қазақстан жастарының конгресі» және ҚР Білім және ғылым министрлігінің ұйымдастыруымен, «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасы және «Казка» Қазақстан кәсіпкерлер ассоциациясының» қолдауымен Астана қаласында өтеді. Бес күн ішінде жас кәсіпкерлер Астана қаласының табысты бизнесмендерімен кездесуге мүмкіндік ала отырып, «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қорының» мемлекеттік қолдауына ие болу мүмкіндіктерімен танысады. Жоба аясында қатысушылар шағын және орта бизнес кәсіпорындарында тағылымдамалардан өтіп, жұмыс барысының ерекшеліктерін үйренеді. Бұдан басқа, жоба қатысушылары кәсіби мастер-класстарға қатысып, өз ісінің дамуына қажетті кеңестер алады.
«Өңіраралық жастар бизнес тағылымдамалары» жобасы аясында жас кәсіпкерлер танымал бизнес-тренер Әсел Қожақовамен мастер-класс өткізді. Әсел Қожақова маркетингтік коммуникациялар қызметі бойынша Red Point Kazakhstan компаниясының негізін қалаушы және бас директоры. Coca-Cola, Microsoft және General Motors халықаралық компанияларда мол тәжірибесі бар. Microsoft компаниясында маркетинг саласында маман қызметінен PR қызмет көрсету және маркетинг басшысына дейін қызмет атқарған, General Motors компаниясында маркетинг және PR саласы бойынша Қазақстан, Әзірбайжан, Армения және Грузия мемлекеттерінде аймақтық директор қызметін атқарған, кейіннен филиал басшысының орынбасары болды. Қысқа мерзімде Beeline компаниясынд қоғаммен байланыс қызметінің басшысы болып жұмыс істеді. Әсел Қожақова өзінің мол тәжиребесіне сүйене отырып бизнес жүргізуді, бизнесте жоспарларлау мен стратегияларды құруды, дұрыс таңдау туралы әңгімелеп берді.
«Өңіраралық жастар бизнес тағылымдамалары» «Қазақстан жастарының конгресі» және ҚР Білім және ғылым министрлігінің ұйымдастыруымен, «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасы және «Казка» Қазақстан кәсіпкерлер ассоциациясының» қолдауымен 27 маусым мен 2 шілде аралығында Астана қаласында өтеді. Бес күн ішінде жобаға қатысушылар елордалық шағын және орта бизнес нысандарында тағылымадан өтеді. Сондай-ақ жас кәсіпкерлер кәсіби мастер-класстарға қатысып, өз ісінің дамуына қажетті кеңестер алады.
Осындай тақырыпта Білім және ғылым министрлігінің тапсырысымен Қазақстан жастарының конгресі ұйымдастырған Өңіраралық бизнес-тағылымдамалар аясындағы кездесулердің бірі жас, дегенмен бизнес акуласына айналған кәсіпкер — Эрик Сагиевпен өтті. Жас кәсіпкер — «Hamstar» кофеханаларының негізін қалаушы және балалар мен ересектерге арналған Мәскеудегі атақты «Андерсон» кафелер желісінің франшизасының иесі. Осыған қоса, қазіргі таңда Эрик «Сарыарқа» Астана қаласының кәсіпкерлер Ассоциациясының басқарма кеңесінің мүшесі.
Өңіаралық жас кәсіпкерлерге арналған бизнес-тағылымдамалардың қатысушылары өздерінде туындаған «Мейрамxана бизнесінің ерекшеліктері қандай?», «Интерьер мен меню қандай болуы қажет?», «Бизнесті сәтті қылу үшін не істеу керек? Қазіргі таңда қандай қиыншылықтар кездесуі мүмкін?» сияқты сұрақтарға өз жауаптарын алды. Эрик Сагиевтің айтуы бойынша мейрамхана ісіндегі сәттілік кепілі – қанша ақша табуды ойлау емес, ал тұтынушы талаптарына жауап беру.
«Өңіраралық жастар бизнес тағылымдамалары» жобасы барысында жас бизнесмендер «ARTA Software» IT-компаниясының жұмыс барысымен танысты. Компания ұйымдарды басқару үшін және жұмысты жүйелеу үшін бағдарламалармен қамтамасыз етеді. «ARTA Software» бағдарламалармен қамтамасыз ету әзірлеуші компания ретінде 2005 жылы құрылды. Кәсіпорынның атауы ежелгі скифтердің сенімдеріне байланысты қойылған. Мағынасы шабыт, ақиқат, әділдік, тәртіп, сондай-ақ адал еңбекті іске асыру болып табылады. Ұйымның басты мақсаты тұтынушылардың шығындарын қысқарту және инвестиция қажеттілігін барынша азайту, сату өнімділігін арттыру және бәсекеге қабілетті артықшылықтарға ие болу.
Еліміздің әр өңірінен келген жас бизнесмендер кәсіпорынмен танысу барысында кәсіпорынның жетекшісі Болат Башеев мырзамен танысты. Өз кезегінде кәсіпорын жетекшісі бизнес барысында кездескен қиыншылықтарынмен бөлісті, жұмыс барысында жасаған қателіктерін атап өтіп олардан арылуға шақырды.
Естеріңізге сала кетейік «Өңіраралық жастар бизнес тағылымдамалары» маусым айының 27-і күні «Қазақстан жастарының конгресі» және ҚР Білім және ғылым министрлігінің ұйымдастыруымен, «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасы және «Казка» Қазақстан кәсіпкерлер ассоциациясының» қолдауымен өз бастамасын алды. Бес күн ішінде жас кәсіпкерлер Астана қаласының табысты бизнесмендерімен кездесуге мүмкіндік ала отырып, «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасының, «Казка» Қазақстан кәсіпкерлер ассоциациясының» жобаларымен, «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қорының» мемлекеттік қолдауына ие болу мүмкіндіктерімен танысады. Жоба аясында қатысушылар шағын және орта бизнес кәсіпорындарында тағылымдамалардан өтіп, жұмыс барысының ерекшеліктерін үйренеді. Бұдан басқа, жоба қатысушылары кәсіби мастер-класстарға қатысып, өз ісінің дамуына қажетті кеңестер алады.
Қарапайым қазақ отбасы ел қатарлы өмір сүреді. Бір күні бұл шаңыраққа ауылдан отағасының жақын досының қызы келеді. Бұл отбасының үлкен ұлы ауыл қызына қамқорлық танытса, ортаншысы оған ғашық болады. Ал кенже ұлы қызды үйінен кетіруді ойлайды.
Ауылдық тәрбие көріп, ұлттық салт-дәстүрмен сусындап өскен қыз қазақы болмысты ұмытуға шақ қалған қала тұрғындарының өміріне өзгеріс әкеледі.