Бар жанарды жаулаған жайдарман ашық!

Жоғары лигада соңғы рет осылай дегелі 1 ай өтіпті. Жайдарманның ақтық сайысы өткелі дегенім, әлбетте. Конгресс-холлдың балконы да лық толған сол күні кей жанкүйерлердің отырысынан тұрысы көп болған шығар.
Естелік ескіре бастағандай, еміс-еміс есімдегін жуырда болған эфир қайта жаңғыртты. Енді? Шоламыз ба, қайтеміз?
Ок. Сонымен, бұл күні ойнаған ұжымдар мынадай атаулармен топтасқан жастар еді:
1. Аягөз құрамасы, Аягөз қаласы, Шығыс Қазақстан облысы;
2. Сырдария құрамасы, Жетісай қаласы, Мақтарал ауданы, Оңтүстік Қазақстан облысы;
3. Сағыз құрамасы, Сағыз ауылы, Қызылқоға ауданы, Атырау облысы;
4. Жаснар, Алматы қаласы;
5. Күлтегін, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Астана қаласы.

Қорытынды жазба демекші... Шетелдік апокалипсис фильмдерге еліктеп, «Жиырма Он екі» деп шығатын дикторлардың дауысымен «Жиырма Он бес» деп ат қойғым келген әу баста. Бірақ құлағыма «Жиырма Елу» деп кеңкелейтін «Қазақстан» арнасының дикторларының үні естілді. Мейлі. «Екі мың он бес», қысқасы.
Оһ, 2015-ім-ай! Сені де ерте бітіргізіп қойды ғой бұлар… Бірақ өзің де тым бұрқ-сарқ, импульсті, жаныққан тұрақсыз болып шықтың ғой.
Жө, 2015 демекші,

Ашығын айтқанда, бірінші жартылай финал жаман болған жоқ. Және оған шолу жасағанда өзімнен бір инерттілік байқадым да. Бірақ, ондай инерттілік үшін тек өзімді ғана айыптауым дұрыс емес. Ондай үрдіс командаларда да бар. Және осы жағдайда мен екіұшты күйде қаламы. Өкінемін — командаларда өсу, іздену жоқ екеніне. Себебі, жастардың жанарын жаулаған қозғалыстың қызық, сапалы болғанын қалаймын. Және қуанамын — шолуымды тәуір жазуыма болады деп.
Тым мейірбандық менің фишкам емес екенін ұққандаймын.

Бұл ойында кіржиген көзқарасқа түскен командалар:
Қармақшы құрамасы, Қызылорда облысы;
Аягөз құрамасы, ШҚО;
«Тек қана қыздар», ҚызПИ, Алматы;
«Күлкі терапиясы», ҚарММУ, Қарағанды;
Сағыз құрамасы, Атырау облысы.

Сәлемдесуде Аягөз залды қыздырып алу үшін жіберілді. Олар драйвты әнмен бастады. Сөздерін тыңдағанға «мастар әні» деген сияқты әзілдік құрам бар, жалпы, жарнамалық қайырмасы да жымитуға қауқарлы. Ән үшін + плюс.
Тойға шығатынын дәлелдеуі келесі нөмірде орын алды: осылай тост айту жұртқа етене таныс боулы мүмкін. естелік сезімі, бұған дейін анық кемі бір рет көрген жағдай күлдіреді.
Келесі бір ауыз қысқа әзіл — білесіз бе, иә, күлкілі. Бұл тақырып әркез күлкілі. Бірақ жайдарманожеккөргіштердің әлеуметтік желілерде осындай тақырыптарды өздеріне мұрындық қылып алатыны бар. Былай, қысқа болғаны шүкір. Бір жұтым қалжың. Бұл тақырып әркез күлкілі, сондықтан… басқа тақырыппен күлдіре алу — маңыздырақ.
Команда той тақырыбынан біраз қор жинайтын сияқты: шырмалып қалмаса бопты.
Айтыс та бір жұтым — фантазияға. Жымитады. ҰБТ — толыққанды нөмір, жақсы.
Кода — орташа. Өз деңгейінде, тым жақсы.

«Тек қана қыздардың» тұздық қалжыңдарды өзіндік стебқа негіздеуі орынды. Осы бағытта әйтеуір күлдіре алады. Қайтесің енді?
Ал жалпы, басқа тұстарда қалжыңға претензия идея бар, бірақ өтпейді, кесіп ал. Жалған патриотизм жайлы ұнады.
Самостебтің элементтері амазонкалармен сырласуда да айтылды — бұнда да ең жарқындау тұстары осы.
Осындай команда енді, не ұрса алмаймын, не күле алмаймын. Тек қана қыздар…
Өту мүмкіндігі бар өздерін қағыту бағытын жалғауға болады. Одан басқа рекоменделетін тақырыптар — дастархан басы, ер мен әйелдің отбасындағы дауы, визуалды-костюмделген қораш нөмірлер, Мерекенің қарлығыңқы дауысымен кекетуі, жюридегі жігіттермен флирт, сұхбат, яғни жюриге түсу, командаға жігіттер алған ситуация: оған Мерекенің реакциясы.

«Күлкі терапиясы». Команда трендте. ГГГ — иә, соңғы кезде өзекті.
Жастардың бұларды түсінбеу жайлы. Біріншіден, жайдарман командасы, шығармашылық еркіндіктегі ұжымның өздерінің ойларын, претензиясын осылай сахнадан жеткізгені қалыпты жайт деп ойлаймын. Тіпті айта білу керек те. Екінші жағынан, шын мәнінде солай ойласа да, мәселе кәдімгідей тереңде емес. Команда да өздері ойлайтындай сондай бір күрделі әзіл айтпйды, терең, жастар түсінбейтін… Бәріне жуығы түсінеді — тек қалжыңдап берулеріңіз шынымен ауыр кетіп жатады, жай ғана күлкілі емес болатын тұстары бар. Сондықтан, «Экспресс» пен «Нұрдың» өзіндік мансұқтау синдромын өрбітпеңіздерші, ә?..
Үндіс қызбен ситуация — жақсы. "Қазақстан дауысы" — әрине, мұндай мүмкіндікті пайдаланбау әбестік болар еді. Лайк.
Ақсақалдар жайлы — тым оңай, мектеп сахнасында да қойыла алатын әзіл.
Диктант: қыс — жаз деген анаграммалар ел аузында жүрген әлемтапырақ ойнақ сөздер, онысы да ұнамады. Оқушының мұғалімнің мұңын жазып алып отырғаны — ұнады.
Кода — ұраншыл. Әзілсіз. Жалпы, екұдай сезім қалдырған сәлемдесу.

Сағыз құрамасы әдеттегідей шықты. «Артпен жүруді» көп ешкім түсіне қойған жоқ, бірақ ой дұрыс. Әлде де нәзік беруге болады.
Тәк, енді бірден ауру баланың жағдайын талдайық. Күлдік. Дәрігердің шығуы да тапқыр болды.
Бірақ кейіпкердің бірі дімкәс /// немесе жындылау болуы жайдарманда кездескен жайт. Эфирді қарай отырып, иә, күлдіре алған болса да, мен адамның ақауына күліп отырғандай сезім алдым. Ал ол, негізі, әке-шешемнің тәрбиесі бойынша, дұрыс емес сияқты.
Кейіпкер бір науқас болатын болса, онда тұтас блокты өзі алып шықпау керек деп ойлаймын, яғни менің көзқарасымда бірнеше кейіпкер қатысқан ситуацияның мүшесі ғана болып, реті келгенде дік-дік араласып отыруы керек. Ок.
«Кеше» деп басталатын монолог — ойыннан ойынға сүреңсіздеу болып келеді. Вокзал, ұшақ, аквариум, енді балыққа бару — бір әдіс пен стиль астындағы тақырып құлақтан тартып алынған. Әңгімесі — банальды, баланың сөзі. залдың бейтәнік реакция білдіруі — команда стилінің өзінің күлкілілеу болғандығынан және өз күтуін алдағысы келмеген шу. Бірінші рет көрген адамды жымитуы мүмкін, ал сериялық тұрғыда мұндай қалжыңдарды көрген мен міз бақпастан отырдым.
Ары қарай — секундтар жылжыған, тықыл-тықыл тәуіптер мен бақсылар, сонсоң арғы фонда теміржол қызметкерінің өтуі — жымитады.
Жалғасты таныстырып, оны пайдаланған жоқ «пашти». Ал гранатаның сақинасын алып шығуы — алдыңғы нөмірге сілтеме — бұл жақсы. Қолданылатын әдіс.
Пішөннің «ей, көтермеңдер ендісі» — Сағыздың стиліндегі жыртуы тиіс әзіл болатын. Сондай бір соңғы серпіндік көтеріңкі қалжың. Бірақ залға қатты өткен жоқ. Мүмкін, жалпы, кедір-бұдырсыз өтпеген сәлемдесу болғандықтан шығар.
Киік, құмырсқа — жасанды туылған, ситуация, негізі. Бірақ Қуаныштың шапалағы үнемі өтеді.
Мені таңғалдыруды қойды бұл команда. Кешіріңдер. Толық бестеріңді…

Қармақшылықтар "өзіміздің темамен" біраз қудырып алды. Сосын демеуші жоқтық мәселесін нөмрмен жеткізгені де жаман емес.
Қысқа қағытпалары актерлік шеберлікпен бірге жақсы көріне алды.
Мысалы, Қайрат Нұртас жайлы айдаладағы қиялға негізделген бір шатпақтың өзі — күлкілллі.
Темп, ритм, жақсы конкурс сияқты. Кода басыма толық сыйған жоқ.

Жамбы ату сайысы. І айналымдағы мына әзілдер ұнай қоймады.
"Іші тар" — фразеологизмдік сәйкестікке негізделген, юморлық құрамы бар әзіл. Бірақ мұндай әзілдер көп шығаруға болады (Телпек киген қыздың басы енді бос емес, Соқыртеке ойнамайтын баланың көзі ашық). Бұндай жолмен құралатын қалжыңдр өздерін ақтамайтын кездер көп.
"Қызылордада орман жоқ" — мағыналық тұрғыда отыз рет айтылып біткен әзіл. Тіпті қасқырға қатыстысы да болды-ау деймін бұған дейін.
"Өте сезімтал мал дәрігері" — бірдеңе бар енді, бірақ сондай бір жамбы атуға алып шығатындай…
Сағыздың бірінші әзілі біртүрлі, негізі. :)
ІІ айналымда Қармақшының «арка аяғы» — мектеп жайдарманында бұлай әзілдемейді тіпті…
«Нұр Ақжол» — арнайы қалжың, оқу кезінде іркіліс болды. Сағыздың екінші әзілі де сәтсіздеу. Ұшуы — әділетті. «Девайтаддид» болса, кез-келген әзіл өте беруі керек емес қой…
ІІІ айналым — қалыпты. Қармақшы да әділ ұшты.
Соңғы айналымда «кекеш ит» туралы әзіл — деңгей емес. Аягөздің шюткілері — қалыпты, алып бара жатқан ештеңесі жоқ, тек басқалар — тұрақсыздау. Аягөз қосымша айналымсыз ұтуы керек болатын, ал қосымша сайыстың нәтижесі күмәнді. Жарайды, жалпы Аягөз жеңгені жөн болды.

Бір әуен аясында әзілдік қамту қиын екенін үнемі айтып келемін. Сондықтан ретін пайдалану, бабын білу де маңызды. Оның үстіне, видеоқатарды пайдалану жағы да қазір үнемі ақтала бермейді. Бұрын ғой ол, технологиялық озық үлгі сияқты көріне беретіні…
Қармақшы құрамасының патриоттық әнінде біраз ақпарат келтірілді. Залдан аңдау қиын, музыка жағаласқан сөздері, жамырау… Оның үстіне әуеннің ырғағы жылдам болса. Бұл жағдай, әрине, кемшілік (әннің өзі жақсы болса да).
Бірақ "Қорқытты да біз жақта жатқызып қойған,
Мықты емес пе біз жақтың жыландары да" — бұл лайк, әрине. Қорқытты жылан шағып өлтіргенін біреу білсе, екеу білмес.
Әзілдік құрамына қатысты бас актердің еркіндікте жүріп, шашу шашып, не домбыра тартқаны — дұрыс қадам. Маған салса, мен әріге барып, залдан не жюриден адам билетіп қояр едім :)
Орташа енді, жалпы.

«Күлкі терапиясы». Дұрыс шешім — глорларға, яғни халықтың көп бөлігіне өтуі тиіс. Оның үстіне, махаббат, шоколад, бла-бла…
Жанр ретінде жеке дара сюжеттік линиясы болуының өзі ұнады. Бір болт — үнді қызының сөйлегені.
«Нормально».

Аягөздің әні «Радио Свободаның» «Еркектің әніне» қатты ұқсайды. Қадамдар қорғалмайды, сондықтан жалпы конкурс жақсы. Көрерменге видеоға жіті қарауды тапсырған нөмір, бар өзегі сонда. Аманжан өз шумағын толық өзі айтып шығуы керек еді.
Дауысы жетпесе де — соны айтып шығуға жетеді, әрі дауысы жетпегенінің өзі оның орындауында күлкілі сияқты.
Соңы — иә, мәні бар… Бірақ осындай амалдар ұнамайды маған. Маған бұл моарльдық қысым — қалай мен Батырға қол соқпаймын?

«Тек қана қыздарда» да сондай, жай ғана әзілдік тұрғысынан емес, қолдау, эмоция-сезім деңгейінде шапалақ жинап алатын актуалдар болды. Менің жеке субъективті пікірім (ол қате де болуы мүмкін) — бұндай әдістерді тура сол пәлсапалық күйінде қолдану адал жол емес. Келіспесеңдер де болады. Мен үшін солай. Ай нид э джоукс.
Бауырсақтың шумағы — өш боямасыз, оригиналдың сөздері: оның Мерекеге арнауы дұрыс болды. Және нөмірдің ең күлкілі жері — Мерекенің «финалист» деп күшенуі, әрине.
Жалпы, мазмұндық тереңдігіне дауым жоқ.
Жюриге өтті ғой, әйтеуір.

Сағыз. Жігіттер (& қыз) — өздерін өздері күлкілі жастар. Ағылшынша оригиналдың араласып кете беретін бір сәттік жымитар идеяны айтпағанда, күлкі шақыратын дүние — мына парик, стиль, киім. Және қимылдар, бэк-вокалдағылардікі, әсіресе. Осыған, визуал-қимылға тірек сала беруге болмайды. Себебі, әннің өзі таңдалуы мен пародиялық сипаты автомат түрде ыржитады да, ал сөздерінде екі-ақ месседж: Баспалдақ жайлы және шаштараз жайлы. Күлкілі емес екі месседж.
Мүмкін, менің өзімнің үміттік конвульсияларым шығар.

Бірақ команда инерциямен ғана қолдау тауып келе жатқан сияқты сезім жоғалар емес.

Көрініс сайысы.
«Тек қана қыздар» — идея қисынды, қыздар командасында шамамен осындай тұрмыстық ситуацияларды жасауға болады.
Менің түсінбегенім, күйеу жігіт «мынадай түр» деп менсінбесе, неге «ваще» ЗАГС-ке келіп тұр? Ах, иә, жайдарман… Мұнда бәрі мүмкін.
Мереке, «Менен саған не керек?» дегенді көп ешкім түсінбеген секілді. Сондықтан, не мәтіндік кедейлік, не сөз ұмытып қалудың баламасы тәрізді көрініп кетті. «Түсіндірш, түсіндірш маған» деп қосу керек еді.
Өзінің некесін салуы — қызық. :) Жалпы, күлкілі диалогтары бар.
Жаман емес, тек тұрақсыздау, созылыңқы тұстары бар. Месседжері ұнады, жеткізген әзілдері де.

Аягөз. «Отырдық, шықтық...» — :D :D :D
Жалпы, диалогтары жаман емес. Кемпірді ойнайтын бас актердің әртістік деңгейі жоғары.
Есімде, командир итеріп жіберген жерде, зал «У-у-уффф» деді. Драматургияны көрсетсе керек бұл.
Команданың ойын барысында екінші рет жылаумен байланысты ауыр дүние көрсеткені — тенденция болып кетпесін. Бірақ кемпірдің қалай әзілдеп жібергені ұнады.
Кім байқады, соңында қазақша киім киген екі кішкентай қыз, кішкентай бала, т.б. не үшін шықты? %)

Қармақшы құрамасы. Жап-жақсы.
Актерлікке негізделген ғана шюткілер бар, мәтінді қоса түсуге болады.
Дәрігерлер жұмысын насихаттауда «Күлкі терапиясының» қызметін атқарып шықты.

Сағыз. Ауыл. Тағы да ностальгия (алдыңғы ойындар жайлы шолуды қараңыз — ред.).
Болттар көп. Жақсы сайыс.

Күлкі терапиясы.
Үнді қызын жиірек пайдалана бастапты. Әзілдік диалогтары мықты емес.
Ән арқылы өзара сөйлесетін моменті жақсы. %) Жалпы, әрі қарай да аудиалды пайдалануы жақсы.
Тығыздығы алдыңғы үштіктен сәл төмен секілді.

Аягөз өз деңгейінде, жинақы ойнап шықты. Соның өзі бірінші орынға мүмкіндік берді. Және, жамбы атудың рөлін жақсы түсіну керек.
Сағыз босаңсып кеткендей көрінді. Бұрынғы серпінмен зал жақсы көреді, бірақ кей әзілдері оған тұрмайды. Іздену керек.
Қармақшы — болашақтың командасы. Бәрі бар бұл командада. Мәтіндік әзілді күшейту қажет.
Тек қана қыздардан көп нәрсе күтпеймін, сондықтан, жалпы, ризамын. Қызық, атауға боларлық тұстар болды.
Күлкі терапиясы — сондай бір кемшілік жоқ сияқты. Бірақ ойыннан кейін жюри бұрыс жасағандай әсер болған жоқ.
Терапияның "Қазақстан дауысы" сияқты моменттерді көптеген командаларға пайдалану керек. Интеллект, парадокс сезімі төмендеу, идея іздеу. ТВ бағдарламаларды әзілге тығу, актуалдарды басқаша ұсынып, нөмірге айналдыру, интернет мүмкіндігін кең пайдалану жетіспейді. Жюридегі кісілердің фишкаларын кекету, тың стиль не құралдар жетпейді.
Жамбы атқанда ит-құстың күлкілі екенін біле тұра, тұрмыс, қоғам, саясат арқылы күлдіре алған команданы жоғары бағалаймын. Ондайлар сирек қазір.
Ән сайысын моральдық меккеге айналдыру үрдісі, оны жюри тарапынан жоғары бағалауы да сияқты маған ұнамай бара жатыр. Сіздер де тойынған бір күні осы ұстанымға келесіздер әлі.
Сөйте тұра, тұтас алғандай ойын жаман болғанын айта кету керек.

Финалға шыққан ЖасНардың ұпайы Қармақшыдан көп болғасын, бәрі логикаға сай. Бірақ маған салса, қосымша ешкімді алмас едім. Қармақшы келесі маусымда біразға бара алады, ал ЖасНарға ақтық ойында үмітті ақтау керек.
Биылғы маусымда айқын фаворит жоқ. Тұтас маусым бойынша тұрақты жоғары деңгей көрсеткен Күлтегін чемпион болса, Фемида (ақтөбелік команда емес) бір сәтке көреген болар еді. Бірақ, финал — бір ойын, ойын ойынға сәйкес келе бермейді. Сахна шешеді. Көре жатармыз.

Эпиграф эпиграфымен, әрине. Бірақ сол кеңістікті толтыру құдіретіне ие адамдар оны қалай толтыруы керек?
«Конвергентті журналистика» дегенді алғаш естігенімде басымда когнитивті диссонанс орнады. Басқаларда «когнитивті диссонанс» дегенді естігенде де когнитивті диссонанс орнайтынын ескерсек, бұл үшін бізді сөге қоюға болмас. Әйткенмен, үзік-үзік бір дүние білетінім ақиқат болса да, бұл тақырыпты сізбен бірге қаужауыма тура келді.
Бұл ұғымның термин ретінде, жалпы мазмұндық құрылым мен механизм есебінде де шетелден енгені белгілі. Яғни ол бір америкалық кәсіпкердің екі арна мен бір газет қожайыны болуға мүмкіндігі пайда болған кезден бастау алады деседі. Іскер бір журналист анда да, мында да жаза алатындай редакция жасап көрген-мыс. Дегенмен, журналистиканың өз ішіндегі айырмашылығын аңдау үшін сөздердің түбіріне назар аударсақ та жеткілікті.
Әуелі, негізгі субъект — бұқаралық ақпарат құралдарын алайық. Мұндағы «ақпарат» ұғымы – дерек, мағлұмат, мәлімет беруді білдіретінін еңбектеген балаға дейін біледі. Сөйте тұра, мұнда ақпарат ағыны бір векторлы, бағыты жалғыз боп топшыланады. Қандай да бір жауап реация күтілмейді. Ал, мысал үшін, бұқаралық коммуникация құралдары делік – бұл ұғымда, әрине, екіжақты, мүмкін, көпжақты қатынас бар.
Біз «Mass media», «media» түсініктерін БАҚ деп аудару арқылы, бәлкім, кеңес дәуірінен қалған идеологиялық әфсананы қолданғандаймыз. Яғни, ақпарат таратылады, оны сіңіреді, осыған халық тоюы тиіс. Ал батыс журналистикасында мұндай терминге саятын ұғым мүлде жоқ екені белгілі.
Енді "Құралдар" ұғымына келейік. Құрал деп, мәселен, әдістерді, тәсілдерді, амалдарды, вариацияларды, жолдарды, механизмдерді атайды. Қош делік.
«Бұқаралық» деген сөз қалды. Бұқара – халық, орысша тәржімасы – масса. Екі жағдайда да аудиторияның ауқымы, көлемі беймәлім, яғни саны қанша екенінің маңызы жоқ тәрізді.
Сөйтіп, БАҚ деген бізде не боп шықты? Ол — деректерді бұқараға жеткізу механизмдері, қалың массаға мәлімет жеткізу жолдары, қайнар көзден көпшілік адамға, кең аудиторияға деректер жеткізу құралдары. Және аудиторияның өзі бұл жайлы не ойлайтыны онша маңызды емес екен.
Ал шетелдіктер қолданатын «Медиа» ұғымының бұдан айырмашылығы көпе-көрінеу байқалып тұр. «Медиана» — үшбұрыштың төбесін қарама-қарсы жатқан қабырғаның ортасымен қосатын сызық. «Медиатор» — дауласушы тараптарды бітістіретін бейтарап тұлға.
Және, о рухтар, Медиум! Медиум – қос әлемнің арасын жалғайтын, тірілер мен әруақтарды байланыстыртын тұлға. Рақмет, рақмет.
Яғни, медиа – ортадағы көмекші, дәнекерлеуші, байланыстырушы, жалғаушы ұғымымен парапар. Бұқаралық ақпарат құралдары және медиа ұғымының айырмашылығын ұқтыңыз ба?
Тағы бір айырмашылығын діттеу үшін өткенімізге үңілейік. Қазақстанның тұңғыш газеті – «Түркістан уәлаяты», Түркістан генерал-губернаторының ресми органы. Тек қазақ тілінде емес, жалпы Ресей империясының қол астындағы барша түркі халықтарының тілінде шыққан алғашқы мерзімді басылым еді ол. Патша үкіметінің шешімі бойынша жергілікті әкімшіліктің бақылауымен және қаржыландырумен шыққан ресми газеттің мақсаты бесенеден белгілі. Саяси насихат, идеология. «Дала уәлаяты» немесе «Ұшқын» газеттерінің де көксегені сол. Басқа мүдде болса да, «Қазақ» газеті мен «Айқап» журналының негізі осыған саяды. Бұл факттер БАҚ-тың біздің орыстармен ортақ тарихымызда саяси насихат құралы ретіндегі ғана рөлін айшықтай түседі.
Жалпы, «Бұқаралық ақпарат құралдары» ұғымының сала мамандарының түсінігіне етене енуі заңды. Мұнда бір үлкен мәселе бар дей алмаймыз. Бірақ байланыс векторы бір бағытты болуына орай, әлі күн олар аудиторияға не керек екенін өзіміз білеміз деп ойлайды. Ал батыста мұны аудиториядан сұрайды. Полилог кезеңі – коммуникация кезеңінде барлық адамдар араласа алуы тиіс журналистиканың мәні жөнінде блогиада авторларының бірі өз кітабында жақсы жазыпты деседі. Бірақ оқыған жоқпын, шыны.
Жалпы, біздің санамыздағы БАҚ пен батыстың меңзеген медиасындағы айырмашылықтар мұнымен ғана шектелмейді.

Коммуникациялық мағынада бұл екеуі сахнадағы балет пен көшедегі би кеші cекілді. Бірінде — назар тек сахнада, тура мағынасында тыңдаушылар бір-бірінің желкесінің шұқырын ғана көріп отырады. Екіншісіне кез-келген адам қосылып кете алады.
Бір жағынан, кірпияздар болса, бұл аналогияның екінші категориясынан сәл әуесқойлық, жабайылық байқап қалуар еді. Кейде бұл сипаттама шынымен тән тәрізді.
Себебі, қазіргі кезде ақпаратты сөзбен әспеттеп, әдемілеп беру үрдісі маңызды емес те секілді. Бүгінде ақпарат тарату үшін маңызды критерийдің бірі — жылдамдық, мобильділік. Ұшақ апаты болған езде «РИА-Новости» агенттігі хабар күтіп мыжып отырмай, «Осындай да осындай ұшақ құлады» деп бір ауыз сөз ғана жазды. Немесе, басқа критерийлерге басы ауырмайтын шағын редакциялар: олар ақпарат тарату жылдамдығы жолында грамматикалық қате жіберсе, ешкімге сөгіс бермей, кейін бір қолданушысының айтуымен түзей салады.
Сосын мына дүние әсер етпей қоймайды. Бүгінгі күні технологиялар дамып жатыр, тоқтаусыз дамып жатыр. Орта ғасырларда отбасылар шетелде рояльдың маңына, бізде дастархан басына жиналды. Одан кейін фонограф пен граммафон пайда болды. Кейін радио хабар таратты. Бұдан соң отбасын ортақ жинап алатын құралдың рөлін теледидар атқарды. Кейін ол теледидар әр бөлмеде біреуден болса да таңғалмайтын болдық.
Ал қазір… мобильді құралдар. Технологиялық буктар, гаджеттер, смартфондар. Әркім өзіне керегін қарайды, тыңдайды, оқиды (кеше, мысалы, Чемпиондар лигасын ұялы телефон арқылы онлайн режимде көрдім). Отбасын біріктіріп, ұйыстыру, отбасы мүшелерінің отырып сырласуы жөнінде «пашти» қоғамдық мәселе туғаны осыған байланысты шығар. Бірақ менің айтайын дегені ол емес.
Біздің әлемде осыншама жылдам даму кезеңі болып көрген жоқ. Ғалымдардың айтуынша, ақпараттық-технологиялық кеңістіктің тығыздығы сондай — ХІХ ғасырдан бері ақпарат әр 50 жыл сайын екі еселеніп келді. 90 жылдан кейін әр жыл сайын екі еселенген екен. Және мен өзімнің ата-анам игерген ақпараттан әлдеқайда көбірек ақпаратпен жұмыс жасап жүргенімді білемін. Менің баламның одан да көп дүниемен алысатыны да анық.
Сондықтан қазігі кезде ақпаратты үнемдеп жұту, уақытты құр жібермеу аса маңызды. Бұл кір жуғанда құлаққаппен бірдеңе тыңдау, тамақ ішкенде телефон шұқу секілді екіұдай нәрселерді де тудырды.
Немесе, керісінше. Өмір сүру стилі ақпарат алуға ықпал ететіндігі де шын сияқты. Автомобильдегі шөпір жол кептелісінде іші пысып, радио қосады. Мен қоғамдық көлікке мінем де, лентаны шарлаймын. Трафик (ақша деп оқыңыз — ред.) жоғалтпас үшін адамдар офистерден қарайды, тыңдайды, пікірлейді. Замананың интерактивті болғаны сол — қазір тіпті ақпар, пост оқу үшін іздемейтін де сияқтыі. Лайктау үшін іздейтіндей. Және адамдардың нені, қалай лайктағанына қарап та пікір қалыптастыратын деңгейге жеттік.
Яғни, қалай болғанда да, қоғам ақпаратты түрлі формада алғанды қалайды. Замана дамыған сайын әдемі нәрселердің арасында өмір сүріп үйренген біз медиадан да жылтырақтықты талап етеміз. Клиптік сана, дискретті қабылдау жүйеміз әртүрлі түрде ұсынатын ақпарат көздерін іздегенде, ең бірыңғай, жинақы деп интернетке шоғырлана бастадық. Ол жақта форма алуан, сондықтан ақпарат сіңімдірек.
Соның арқасында біз ақпаратты жеке-жеке ала алатын дәуірге жеттік. Әр адам — өз-өзіне ақпарат мұнарасы © болды. Әлеуметтік медиаға байланысты достар да тамаша ақпарат көзіне айналды. Мобильді блогтар, агрегаторлар жаңалықтарды кім өндіргенін де маңызсыз қылды. Юзер-дженерейтед контент, яғни қолданушылар ақпарат орналастыратын сайттар, видео-ресурстар (Youtube қой), фото, блогтұғырнамалардың пайда болуы дәстүрлі БАҚ-ты жан-жақты болуға итермелейді.
БАҚ-ты жан-жақты журналистикаға итермелейтін тағы бір тарап – ол блогинг. Бұл ұғымның енуімен бірге тұғырнама, жеке блог не тіпті әлеуметтік желідегі белсенді жазбагердің рөлі қатты күшейді. Яков Федоров немесе Әлішер Елікбаев сияқтылар көтерген мәселелердің жалпы резонанс тудырып жататыны да рас. Әліби ісі, Кинотеатрдағы тепкі, т.б. жағдайлардың қоғам назарында болғанының өзі де осы тараптан бастау алғаннан болды дей аламыз.
Білесіз бе, атақты біреу, немесе бір саяси «шишка» автомобиль апатына ұшыраса, келген МАИ-дің бірінші істейтіні видеоқуғынбайлардан үркіп, нөмірін шешіп алады. Әлбетте, осы сыңайдағы оқиға орын ала қалса, ұялы телефондарын алып шыға келетін ағайын қазір көп. Оның плюсі де, минусы да бар, бірақ мобильді журналистика, тұтынушы журналистикасы дейміз бе, жаңа бір үрдіс қалыптасып келе жатқаны анық.
Осылардың бәріне балама, тіпті жақсырақ вариация ұсына алмаса, онда БАҚ-тың қадірі қайсы?
Ақпарат алмасу процесінде технологиялық байлық титімдей болса да тиімділік ұлғайтатын болса, оны пайдаланбау да ерсі. Осы орайда, «Медиа фаст фуд есебінде» тұжырымын атап өтейік. Фастфуд дегенде не еске түседі? Ыңғайлы, ықшам, дәмді, жылдам, унификацияланған. Зиян дерсіз сіз. Ол да жоққа шығарылмас.
Сондықтан да бүгінгі заманда журналистика жан-жақты болуы керек болатын болса, ақпарат тарататын журналисттің өзі де әмбебап болуы тиіс. Тура мына роликтегідей. Қазіргі дигитализация кезеңінде, яғни цифрлау, цифрлық форматқа көшуде көп деректі үлкен қашықтыққа жіберу мәселе емес. Әлгінде атап өткен тараптардың бәрі бәсекелес болып қолданып отыған технологиялық мүмкіндіктер видеороликте жақсы көрсетілген.
Жан-жақты журналистика деп отырғаным да осыған саяды. Роликтегі конвергенттік журналистика дегендегі конвергенцияның өзі — өзара ену, өзара ұқсауды білдіреді. Биология, ай-ти, физикада да бар термин.
Қазіргі кезде конвергенция үрдісі — коммуникациялық технологиялардың, нарықтардың, бұқаралық ақпарат құралдарының өздерінің, техника мен технологиялардың ортақ дүниеге бірігуі болып отыр. Массачусетс технологиялық университетінің профессоры Итьел де Сол Пул: «Телефон, пошта, телеграф, секілді өзара коммуникация құралдары және пресса, радио және телеарна секілді бұқаралық ақпарат құралдары, яғни жалпы медианың арасындағы шекараның жойылуы» дейді оны.
Ол холдинг шеңберінде болса, ортақ редакция бір холдинг астында бірін-бірі қолдайды. Редакция шеңберінде болса, мультимедиялық алуандылықты талап етеді. Конвергентті редакция өз бойына газет журналистикасының тереңдігін, видеоның эмоциялылығын және онлайнның интерактивтілігін жинақтаған толыққанды материал әзірлеуге мүмкіндік береді. Оның ішінде тікелей араласқан формалар болуы мүмкін: онлайн газет, интернеттегі радио, веб-телеарна, видеорадио (радиохабар кезінде камера қою). Осы орайда, инфографика туралы айту керек – ол, бірінші кезекте, иллюстрация да емес. Бұл жанр да журналистиканың батыстағы бір саласы – деректер базасы журналистикасынан туды.
Сонсоң конвергенциялық журналистика кезінде нарықтардың да бірігуі жүреді — өңдеу, өндіру, тарату секілді үрдістердің бәрінен ортақ бір нарық қалыптасады. Үнемі қолданушылармен кері байланыс ұстап отыратын конвергентті журналистика иілімді. Мысалы, мұндай үрдіс жұрттің пікірін тікелей салып жіберетін, кейін талап етсе жедел өшіре салатын сайттардың әрекеті секілді.
Яғни, журналистиканың ғылым ретінде өзін сақтауы үшін, тіпті ақтауы үшін мамандар қолынан мултимедиялық журналистиканың барлық алғышарттары келетіндей болып түлеп шығуы керек. Мультимедиялық журналистика деп мультимедиялық материал өндірісін атауға болады. Конвергентті журналистика дегеннің бір діңгегі осы.
Барлық медиа түрлері жаңа технологияларға байланысты болып отыр. Жаңа технологиялар жаңа байланыс түрін, сәйкесінше жаңа өркениетті тудырады. Канадалық ғалым Маршал Маклюен:
1 деңгей: табиғи медиа – жазу, жест, сөз, интерперсонал байланыс;
2 деңгей: масс медиа – технологиялық құралды қажет ететін медиа;
3 деңгей: мультимедиа – 1+2 =3 болатыны секілді тез өзара байланысты да + технологияны да қосатын медианы көрсетеді.
Интернет — ең интерактивті орта, конвергентті болу жолында оған түрлі БАҚ қосылып, өздерін сынап көреді. Мультимедиялық журналистика ене бастаған кезеңде газеттер өздерін сақтағысы келіп, сайттар ашып, пдф форматындағы материалдарын салды. Сонан соң сол редакциялар адамдар үймелемегеніне таңғалып еді. БАҚ – өз сайттарына бұрынғы аудиторияны жинай алмайды, себебі, бұл ортаның қағидаттары басқа, адамы бөтен, механизмі бөлек.
Зерттеуші С. Уразов (А. Оразовпен шатастырмаңыз!) конвергентті үрдістердің пайда болуына қатысты себеп-салдарлық байланысты былай көрсетеді:
— Мономедиалық ортаның мультимедиялық ортаға ауысуы;
— БАҚ-тардың БКҚ-ге трансформациясы негізіндегі медианың классификациялық атауының өзгеруі;
— Интерактивтілік — байланыс формасы ретінде;
— Және жаһандану процессі сандық технологиялардың дүмпуімен ақпараттық өнімнің таратылу ретін өзгертеді.
Технологиялық, формалық таңдау жасаған кезде, әрине мағыналық негізін білу қажет. Мәселен, "Қазақстандық кей саяси қайраткер ағайын қырғыз саунасында ұсталып қалды" деген жаңалық таратқанда, аудиторияға не керек? Әрине, видео.
Осындай нюанстарды түлек боп ұшқаннан біліп шығу — білім беру жүйесінің іргелі мәселесі деп ойлаймын. Журналистика деген сала қоғам ұғымында жаза білу өнері деп қабылданып кеткендігі жалған емес. Жалпы жаза білу үшін 4 жыл оқудың мәні бар ма? Жоқ, жақсы жазған жақсы, жақсы ойлана білген одан да жақсы. Яғни, бұл тенденция оны дәстүрлі филологияға жақындатады, филфак бітірген ағайынның журналистиканы жағалап кететіні де сондықтан болар. Нағыз журналистер – батыста мұрағатты ақтарып-ақтарып, өзінен тіпті түк жазбауы да мүмкін – факттерді ретімен қойып қана бәріне түсінікті қылуы да ықтимал (деректер базасы журналистикасы дегеннің не екенін еске түсіреміз — ред.).
Конвергентті журналист тәрбиелеуде, әрине, біз бұған дейін де соншама көксеген коммуникацияның маңызы жоғары. Оқытушы мен студент, маман мен тыңдаушы. Әйтпесе, біздегідей патерналистік оқыту жүйесінде мұғалімнің аузына қарап қана қойып, ЖОО бітіріп шығатындар көп.
Жалпы, журналисттерді дайындауда оларды бірден конвергентті журналист қылып шығару жүйесін қолға алса игі еді. Мүмкін, сонда мына анимациялық фильмдегі ару секілді түлектер салаға жаңа толқын боп қосылар. Қазақстандағы конвергентті журналистиканың жай-күйі жайлы да осы түлек қыз айтып береді.Қалай болғанда да, конвергентті журналистикаға көшу — аудиториямен бірге өзгеру болып отыр. Ол маманның да, ұжымның да, технология мен форманың да, тарату арналарының да, материал мен құрал-сайманның да жан-жақтылығын талап етеді.
Мына жазбамда да бірыңғай емес түрлі-түрлі формалар пайдаланылғанына таңғалған шығарсыздар. Конвергентті журналистика, мырзалар.

Жоғары лига. Үлкен үзіліс. Соңғы 1/4 финалдық ойыннан кейінгі мерзімді айтам. Оның аралығында маусымға тиесілі жазғы фестиваль болғаны аян. Ол жерде жартылай финалға берілетін қосымша жолдаманы екі команда әділ түрде ұтып алған болатын: Павлодар жастар құрамасы және Сырдария құрамасы, ОҚО.
Залдан қарағаннан кейін эфирден де қараудың реті туды.
Тарих маусымы жалғасуда. Жюриде бірнеше өзгеріс. Төрт сайыс, бес команда, бес қазы.

Инновациялар жайлы мақаламды даярлау кезінде басымды да, бір әрпін өзгерткендегіні де қасытқан өнертабыстарға кезіктім.
Солар жайлы бір шоғыр, ендеше. Бонустық мақала. *Angel* *demon* 8-)

Ойын автоматтарын бұзуға арналған технология. 2007 жылы

"Қандай да бір нәрсенің мүмкін емес екенін бәрі біледі. Содан кейін оны да білмейтін бір дымбілмес келеді де, жаңалық ашады" © Альберт Эйнштейн

Инновация дегеннің не нәрсе екенін, оны неге қосып жейтінін көзі қарақты, құлағы түрік ағайынның бәрі білсе керек. Қазір тіпті еңбектеген балаға дейін оны біліп қана қоймай, арагідік өздері де жаңалықпен таңғалдырып жүрген заман.
Жалпы, инновация жасаймын деушілерге мемлекеттен қолдау көп қазір. Ел Президентінің «100 нақты қадамының» 64-іншісі – өндіріске инновациялар енгізу жөніндегі жұмыстарды қаржыландыру тетіктері бар «Ғылыми және/немесе ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру туралы» Заң жобасы. Осы күзде ұсынылатын заң жобасының шеңберінде новатор-ғалымдарға түрлі бағыттағы қолдау көрсетілгелі жатқаны да рас.
Оған, бір жағынан, EXPO-2017 көрмесі де сеп болып отыр. «Online EXPO-2017» байқауына энергетика және ауыл шаруашылығына қатысты 5 номинация бойынша 450-ден астам өтініш берілді. Соның бірнешеуі осы әліпбиге еніп отыр.
Әлқисса, новаторлардың тек кейбірімен ғана тілдесуге мүмкіндік туды. Бұған новаторларлың 87 пайызы, ғм-ғм, Алматы қаласында шоғырлануы да әсер еткен шығар.
Есесіне, Технологиялық даму жөніндегі ұлттық агенттік өзге де бірқатар ұйымдар секілді жаңашылдармен жұмыс жасайтыны белгілі. Бірақ менің хит-парадымда осы агенттіктің деректер базасында жоқ новаторлар да бар секілді. Сондай азаматтарды көбірек табуға тырыстым. Яғни, НАТР-батырлар мен олардан тыс жанашыр жаңашылдардың ортақ тұрағы. Әлбетте, қажеттілік туса, аз-мұз байланыс ақпарымен бөлісуге әзірмін.
Сіз Қазақстанда өнертапқыштар көп емес деп ойлап келдіңіз бе? Ендеше, кеттік!

Автономды тоңазытқыштың әліпбиімізді бастауы – а әріпті антивирус жайлы өткен жазбамызда айтып қойғанымыздан деп біліңіз. 2013 жылы Шығыс Қазақстан облысындағы «Вибромаш УК» ЖШС-нің басшысы Анатолий Ковшик бас болып жасап шығарылған. Автономдылығы мынада – тоңазытқыш қыс бойы арнайы жинақтау орнына суық жинап алады да, қалған мезгілдерде соны пайдаланады. Ол үшін жылу құбыры қолданылады. Уақыт келгенде тоңазытқыш автоматты түрде қосылып, өзі қор жинай бастайды. Қолданылу аясы – қойма дүкен, шаруа қожалықтары, балық, ет өндіру мекемелері. Сондықтан, қызығушылық бар. Күрделі тұсы – баламалы тоңазытқыштарды пайдалана салу оңай.

Өскемен, 2012 жыл. Бұл қалада дәл осы уақытта Қазақстандағы бірінші антивирус бағдарламасы жасап шығарылған еді. Жергілікті жастар Андрей Горковенко, Сергей Алешин, Андрей Куропаткин — сол Altair бағдарламасының авторлары, оларға мұндай бастаманы жүзеге асыруда көмек қолын созған да — қазақстандық жастар. Бағдарламалық өнім патенттелген, құрамы 100 пайыз Қазақстанға тиесілі деуге болады. Біздің тұңғыш. Тұңғыштар.

Ашығын айтқанда, сүйкімсіз тақырып. Сіздерге қазнет, тіпті уорлднеттегі осы термин жайлы ақпарат ағымы, жаңалық лентасы аз болып жатыр ма? Білмеймін, менде аздап аллергия бұған…
Маған жоба ұйымдастырушылары пост орнына үлкен әлдененің суретін салуға рұқсат еткен жоқ. Ал мен сұрадым, ескерттім… «Сапалы контент, жауапкершілік», бла-бла… Бірақ қалай түсінбейсіздер, мен не жазсам да, қалай жазсам да, алдыңғы идея секілді дөп, қысқа, көркем жеткізетін дүние таба алмаймын. Жарайды, мен тырысамын.